Wanneer een Nederlander in Duitsland gaat wonen, krijgt hij of zij direct te maken met taal- en cultuurverschillen. Minder zichtbaar, maar zeker zo relevant zijn de veranderingen en bijzonderheden in de juridische status van deze Nederlanders. Deze worden vaak pas opgemerkt wanneer een Nederlander – woonachtig in Duitsland – overlijdt en de verdeling van een nalatenschap ter sprake komt.

Het recht van de nationaliteit
Stel een Nederlander woont op het moment van overlijden in Duitsland en heeft daar vermogen opgebouwd. Naar Duits recht is het recht van de nationaliteit van toepassing. Ook naar Nederlands recht geldt in beginsel het recht van de nationaliteit. Toch wordt uiteindelijk de erfopvolging bepaald volgens het recht van de staat waarin de overledene (ofwel: de erflater) op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats (gewöhnlicher Aufenthalt) had. Daarbij is van belang dat de erflater zich direct voor zijn dood tijdens een periode van minimaal vijf jaar ononderbroken in deze staat heeft opgehouden. In de praktijk betekent dit dat voor een Nederlander, die naar Duitsland verhuist, voor de eerste vijf jaar het Nederlandse erfrecht van toepassing blijft en na afloop van vijf jaar het Duitse erfrecht geldt.

Wettelijke erfopvolging
Net als in Nederland verdeelt men in Duitsland bij de wettelijke erfopvolging (Gesetzliche Erbfolge) familieleden in groepen. Erfgenamen van de eerste groep (Erste Ordnung) zijn de afstammelingen van de erflater (Erblasser). In eerste instantie zijn dit de kinderen. Wanneer een kind niet meer leeft, gaat het om zijn of haar afstammelingen, ofwel: de kleinkinderen en achterkleinkinderen van de overleden persoon. Erfgenamen van de tweede groep (Zweite Ordnung) zijn de ouders van de overleden persoon en hun afstammelingen, ofwel: vader, moeder, broer(s) en zus(sen) van de overledene. Zij komen enkel aan bod, wanneer er geen erfgenamen in de eerste groep bestaan. Erfgenamen van de derde groep (Dritte Ordnung) zijn de grootouders van de overledene en diens afstammelingen (tantes, ooms, neven en nichten). Erfgenamen van de vierde groep en verdere groepen (Vierte Ordnung und weitere Ordnungen) zijn de overgrootouders van de overledene en diens afstammelingen.

Wettelijke erfopvolging

Net als in Nederland verdeelt men in Duitsland bij de wettelijke erfopvolging (Gesetzliche Erbfolge) familieleden in groepen. Erfgenamen van de eerste groep (Erste Ordnung) zijn de afstammelingen van de erflater (Erblasser). In eerste instantie zijn dit de kinderen. Wanneer een kind niet meer leeft, gaat het om zijn of haar afstammelingen, ofwel: de kleinkinderen en achterkleinkinderen van de overleden persoon. Erfgenamen van de tweede groep (Zweite Ordnung) zijn de ouders van de overleden persoon en hun afstammelingen, ofwel: vader, moeder, broer(s) en zus(sen) van de overledene. Zij komen enkel aan bod, wanneer er geen erfgenamen in de eerste groep bestaan. Erfgenamen van de derde groep (Dritte Ordnung) zijn de grootouders van de overledene en diens afstammelingen (tantes, ooms, neven en nichten). Erfgenamen van de vierde groep en verdere groepen (Vierte Ordnung und weitere Ordnungen) zijn de overgrootouders van de overledene en diens afstammelingen.

Aanvaarden of verwerpen van een erfenis

Het komt ook regelmatig voor dat iemand schulden heeft bij overlijden. Na het overlijden zouden de schulden op de erfgenamen over kunnen gaan. In Nederland is het mogelijk een erfenis zuiver te aanvaarden, beneficiair te aanvaarden of te verwerpen. De erfgenamen hebben in principe drie maanden de tijd om te beslissen of zij de erfenis willen aanvaarden. In Duitsland is het niet mogelijk om een erfenis beneficiair te aanvaarden. Bovendien is de termijn om over de aanvaarding te beslissen veel korter, namelijk zo´n zes weken. Als een erfgenaam in Duitsland woont en de erfenis wil verwerpen, moet hij dit binnen zes weken kenbaar maken aan het Nachlassgericht (de bevoegde rechtbank) of een desbetreffende verklaring laten opmaken door een Duitse notaris.

Erfgenamen in Nederland

Als de erfgenamen in Nederland wonen, gelden er andere termijnen. In dat geval heeft een erfgenaam namelijk zes maanden de tijd om over de aanvaarding te beslissen. Het is erg belangrijk dat er binnen deze periode onderzoek wordt gedaan naar de bezittingen en de schulden van de erflater. Het komt vaak voor dat erfgenamen niet weten dat de erflater bij overlijden schulden heeft. Binnen deze zes maanden moet de knoop worden doorgehakt: aanvaarden of verwerpen. De bevoegde rechtbank moet de (notariële) verklaring van de erfgenaam of erfgenamen voor afloop van de termijn van zes maanden hebben ontvangen.

Juridische ondersteuning

Het Duitse erfrecht kan complex overkomen, maar deskundige begeleiding kan u hierbij helpen. Graag geven wij u advies bij het openvallen van een grensoverschrijdende nalatenschap. Ook kunnen wij u helpen bij het opstellen van een overzicht van de bezittingen en schulden van een erflater, zodat u een weloverwogen keuze kunt maken omtrent de aanvaarding van een erfenis. Neem bij vragen contact op met Alexander Crämer, Rechtsanwalt.

Auteur: Alexander Crämer

Met vriendelijke toestemming van het Kantoor  Rechtsanwalt-STRICK – Rechtsanwälte & Steuerberater Siemensstraße 31 D-47533 Kleve – Bron :www.strick.de

Steeds meer Nederlanders gaan in Duitsland wonen. Naast de omschakeling wat cultuur en taal betreft ontstaan er door het leven in Duitsland een aantal veranderingen en bijzonderheden ten aanzien van de juridische status van deze Nederlanders. Bijvoorbeeld in geval van overlijden en de verdeling van een nalatenschap.

Erfcontract (Erbvertrag)

Een erfcontract (Erbvertrag) is een contract tussen twee of meerdere personen, waarin tenminste een persoon verklaringen aangaande zijn laatste wil verstrekt. En die kunnen, omdat er een contract bestaat, niet eenvoudig door de opsteller van het testament worden veranderd. Voor een erfrechtelijk verbintenis van deze aard bestaat vaak een heel praktische reden. De zoon van een zelfstandig ambachtsman bijvoorbeeld zal incidenteel slechts dan bereid zijn, om in het bedrijf van zijn vader te komen werken, indien hij in een erfcontract tot opvolger wordt verklaard.
Een erfcontract kan met iedere derde worden aangegaan. Voorwaarde voor afsluiting is dus niet een bestaand huwelijk noch een familiaire relatie. Her erfcontract dient in het bijzijn van een notaris te worden gesloten, waarbij alle contractpartners aanwezig dienen te zijn. Wordt in het kader van een erfcontract op een bindende wijze over het vermogen of delen daarvan (in het geval van een nalatenschap) beschikt, dan kan over deze delen in een laatste wilsbeschikking niet meer anders worden bepaald. Dus een later testament is niet meer mogelijk of zou in ieder geval ongeldig zijn.

Desondanks bestaan er verschillende juridische mogelijkheden om na sluiting van dergelijke contracten zich hiervan te ontdoen, bijv. door eensgezinde opheffing, een overeengekomen recht om afstand te doen door de contractspartij, betwisting of scheiding.

Huwelijkse voorwaarden

Met huwelijkse voorwaarden wordt bedoeld een overeenkomst tussen echtgenoten, waarin het recht op bezit en inkomen van beiden wordt geregeld. Als huwelijkse voorwaarden wordt het scala van vermogensrechtelijke regelingen aangeduid, dat dient te voldoen aan de gezamenlijke nastreving van de doelen binnen het huwelijk. Het Duitse recht kent drie erfrechtelijk relevante variaties:

1. De Zugewinngemeinschaft (wettelijk deelgenootschap)
2. De Gütertrennung (scheiding van goederen/huwelijkse voorwaarden)
3. De Gütergemeinschaft (gemeenschap van goederen)

Het wettelijk huwelijksvermogensstelsel is in Duitsland de Zugewinngemeinschaft. Op echtgenoten is dit stelsel van toepassing voor zover niet bij huwelijkse voorwaarden anders is overeengekomen. Bij de Zugewinngemeinschaft vindt bij overlijden de compensatie van de vermogensaanwas plaats doordat het wettelijk erfdeel (Pflichtteil) van de echtgenoot (1/4) met een ¼ deel wordt verhoogd. Zodoende bedraagt het erfdeel van de overlevende erfnemer de helft van de nalatenschap van de erflater; de andere rechthebbenden moeten dientengevolge de resterende helft delen.

De huwelijkse voorwaarden kunnen d.m.v. een huwelijkscontract door de echtgenoten worden bepaald. Bij Gütertrennung vindt er geen compensatie van de vermogensaanwas plaats. Ook de forfaitaire verhoging van het erfdeel blijft in dit geval achterwege. De huwelijkse voorwaarden kunnen echter alleen bij een notariële akte van huwelijkse voorwaarden worden overeengekomen.

Dit is ook zo bij de Gütergemeinschaft. Bij deze in de praktijk zeer ongebruikelijke vorm van huwelijkse voorwaarden bestaan er geen erfrechtelijke bijzonderheden. Het blijft ook hier bij het normale wettelijke erfrecht van de overlevende echtgenoot zonder compensatie vermogensaanwas, dus ook zonder verhoogd wettelijk erfdeel.

Samenwonen in Duitsland

Het Duitse erfrecht houdt in eerste instantie rekening met familie en bloedverwantschap. Steeds vaker bestaan er echter samenlevingsvormen die noch op afstamming, noch op een huwelijk berusten. In het Bürgerliche Gesetzbuch, met name in het erfrecht, wordt een dergelijke samenlevingsvorm niet erkend.

De samenleving van ongehuwden is in Duitsland wettelijk slechts geregeld voor homosexuele paren. Dat betekent dat tussen niet met elkaar gehuwde partners geen wettelijk erfrecht (gesetzliches Erbrecht) en daarmee bijvoorbeeld ook geen wettelijk erfdeel (Plichtteilsrecht) bestaat. Worden zij tot erfgenamen benoemd, dan moeten zij een legitieme portie aan de ouders of de kinderen betalen.

Als twee partners bijvoorbeeld een huis kopen en zijn niet getrouwd, dan worden zij juridisch gezien als twee mensen die samen een woning kopen en enkel een gezamenlijke huishouding voeren. Hetzelfde geldt ook voor een geregistreerd partnerschap plus het daarbij behorende samenlevingscontract, aangezien de partnerregistratie, zoals men die in Nederland kent, in Duitsland niet wordt erkend. Dit betekent bijvoorbeeld dat na overlijden de partner fiscaal en voor wat betreft de positie richting kinderen als een niet verwante wordt beschouwd.

Het is derhalve aan te bevelen dat samenlevenden contractueel regelingen treffen in het bijzonder wanneer in Duitsland onroerend goed wordt gekocht of wanneer de kosten voor het dagelijkse leven niet door beide in gelijke omvang worden betaald. Het is raadzaam dat samenwonenden te allen tijde een testament laten opstellen. Ouders houden recht op hun wettelijk erfdeel (Pflichtteil).

Gerelateerd bericht van dezelfde auteur over het successierecht  Lees meer  Copyright: Christian Theissen

Met vriendelijke toestemming van het Kantoor  Rechtsanwalt-STRICK – Rechtsanwälte & Steuerberater Siemensstraße 31 D-47533 Kleve – Bron :www.strick.de